ಚಂದ್ರವಳ್ಳಿ ನ್ಯೂಸ್, ಚಿತ್ರದುರ್ಗ:
ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ದಸರಾ: ಶರಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಜನೋತ್ಸವ:
ಕರ್ನಾಟಕದ ದಸರಾ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಪ್ರತಿ ಪ್ರದೇಶವೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಮೈಸೂರಿನ ದಸರಾ ಒಡೆಯರ ರಾಜಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ಆರಾಧನೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆಳೆದು ಬಂದರೆ, ಕೊಡಗಿನ ದಸರಾ ಕರಗೋತ್ಸವ ಮತ್ತು ದಶಮಂಟಪಗಳ ಜನಪದ ಪರಂಪರೆಯೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಮಂಗಳೂರಿನ ದಸರಾ ಕುದ್ರೋಳಿ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಶಾರದಾ ಮಹೋತ್ಸವ, ನವದುರ್ಗೆಯರ ಆರಾಧನೆ ಮತ್ತು ಭವ್ಯ ಶೋಭಾಯಾತ್ರೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. ಇದೇ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ದಸರಾವನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಅದರ ವಿಶಿಷ್ಟತೆ ಶರಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನರು ಇದನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ “ಮಿನಿ ದಸರಾ” ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಅದರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುರುತನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಹೆಸರು “ಶರಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಉತ್ಸವ”. ಈ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಮೈಸೂರು ದಸರೆಯ ಅನುಕರಣೆಯಾಗಿ ನೋಡುವುದಕ್ಕಿಂತ, ದಸರಾ ಕಾಲಘಟ್ಟವನ್ನು ಶರಣರ ವಿಚಾರ, ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಬಸವತತ್ತ್ವ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಗೃತಿ, ಜನಪದ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಜನೋತ್ಸವವೆಂದು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸೂಕ್ತ.
ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಸರೆಯಿಂದ ಶರಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಉತ್ಸವದವರೆಗೆ:
ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ದಸರೆಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಮೊದಲು ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ. ಶರಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಉತ್ಸವ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ಇಲ್ಲಿ ದಸರಾ ಹೇಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು? ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಮುರುಘಾಮಠದ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ನವರಾತ್ರಿ ಮತ್ತು ದಸರಾ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು, ದೇವತಾ ಆರಾಧನೆ, ಮಠದ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಜನರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಇದ್ದವು. ಮಠದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಹೊಸ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುವ ಅಗತ್ಯ ಮೂಡಿತು. ದಸರಾ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಪೂಜೆ, ಮೆರವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಭ್ರಮವಲ್ಲ. ಅದು ಜನರೊಂದಿಗೆ ಸಂವಾದ ನಡೆಸುವ, ಸಮಾಜದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಕುರಿತು ಚಿಂತಿಸುವ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಜನರ ಬದುಕಿನೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುವ ಅವಕಾಶವಾಗಬೇಕು ಎಂಬ ಚಿಂತನೆ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವ ಪಡೆಯಿತು.
ಈ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ನಿರ್ಣಾಯಕ ರೂಪ ನೀಡಿದವರು ಡಾ. ಶಿವಮೂರ್ತಿ ಮುರುಘಾ ಶರಣರು. ಅವರು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ದಸರಾ ಆಚರಣೆಗೆ ಬಸವಾದಿ ಶರಣರ ಚಿಂತನೆಗಳ ನೆಲೆ ನೀಡುವ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಿದರು. ದಸರಾ ಉತ್ಸವಕ್ಕೆ “ಶರಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಉತ್ಸವ” ಎಂಬ ಹೊಸ ಹೆಸರು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಅದರ ಉದ್ದೇಶವನ್ನೇ ಬದಲಿಸಿದರು. ಇದು ಕೇವಲ ಹೆಸರಿನ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಉತ್ಸವದ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿದ್ದ ಮೌಲ್ಯಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಬದಲಾವಣೆ ತರಲು ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿತ್ತು. ಶರಣರ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಸಮಾನತೆ, ಕಾಯಕದ ಗೌರವ, ದಾಸೋಹ, ಜಾತಿಭೇದ ವಿರೋಧ, ಮಹಿಳಾ ಗೌರವ, ಮಾನವೀಯತೆ ಮತ್ತು ವೈಚಾರಿಕತೆಗಳನ್ನು ದಸರಾ ಉತ್ಸವದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುವ ಹೊಸ ಪರಂಪರೆಗೆ ಅವರು ಚಾಲನೆ ನೀಡಿದರು. ಈ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಕುರಿತು ಲಭ್ಯವಿರುವ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, 1996ರಲ್ಲಿ ವಿಧವೆಯೊಬ್ಬರಿಂದ ಶರಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಉದ್ಘಾಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವರು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂದೇಶ ನೀಡಿದರು.
1996ರ ಹೊಸ ಹೆಜ್ಜೆ:
1996ರ ಘಟನೆ ಈ ಉತ್ಸವದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ವಿಧವೆಯರನ್ನು ಹಲವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಿಂದ ದೂರವಿಡುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲಘಟ್ಟದ ಮನೋಭಾವಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ವಿಧವೆಯೊಬ್ಬರಿಂದ ಉತ್ಸವ ಉದ್ಘಾಟನೆ ಮಾಡಿಸುವ ನಿರ್ಧಾರವು ಶರಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸಮಾನತೆಯ ಆಶಯವನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿತು. ಇದು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ನೀಡಿದ ಗೌರವವಲ್ಲ. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯ ಸ್ಥಾನ, ವಿಧವೆಯರ ಕುರಿತ ಪೂರ್ವಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆಗೆ ತಂದ ಸಂಕೇತಾತ್ಮಕ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿತ್ತು. ಬಸವಣ್ಣನವರ “ದಯವೇ ಧರ್ಮದ ಮೂಲವಯ್ಯ” ಎಂಬ ಮಾನವೀಯ ಆಶಯವನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಅವನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದಲ್ಲ, ಅವನ ಮಾನವೀಯ ಅಸ್ತಿತ್ವದಿಂದ ನೋಡುವ ಶರಣ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಉತ್ಸವದ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿಯೇ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಇದಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ 1996ರ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಶರಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಉತ್ಸವದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಮುಖ ಘಟ್ಟವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು.
ಉತ್ಸವದ ಬಾಹ್ಯ ಸಂಕೇತಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬದಲಾವಣೆ ತರಲಾಯಿತು. ಅಡ್ಡಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯ ಬದಲಿಗೆ ಸಾರೋಟನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವುದು ಮತ್ತು ರತ್ನಖಚಿತ ಕಿರೀಟದ ಬದಲಿಗೆ ರುದ್ರಾಕ್ಷಿ ಕಿರೀಟವನ್ನು ಬಳಸುವಂತಹ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ರಾಜಸ ವೈಭವಕ್ಕಿಂತ ಸರಳತೆ ಮತ್ತು ಶರಣ ಪರಂಪರೆಯ ಸಂಕೇತಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಿದವು ಎಂದು ವರದಿಗಳು ದಾಖಲಿಸಿವೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಆಚರಣೆಯ ರೂಪಾಂತರಗಳೆಂದು ನೋಡಬಾರದು. ಶರಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೂಲಭೂತ ಆಶಯವಾದ ಸರಳತೆ, ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ವೈಚಾರಿಕತೆಯನ್ನು ಉತ್ಸವದ ದೃಶ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವೆಂದು ನೋಡಬಹುದು.
ದಸರಾ ಕಾಲವೇ ಶರಣ ವಿಚಾರದ ವೇದಿಕೆ:
ಶರಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಉತ್ಸವ ರೂಪುಗೊಂಡ ನಂತರ ದಸರಾ ಕಾಲವು ವಚನ ಮತ್ತು ವಿಚಾರಗಳ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ವಚನ ಕಮ್ಮಟಗಳು, ವಿಚಾರ ಸಂಕಿರಣಗಳು, ಉಪನ್ಯಾಸಗಳು, ಬಸವ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಸಮಾವೇಶಗಳು, ಜನಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಉತ್ಸವದ ಭಾಗವಾದವು. 2000ರ ವೇಳೆಯೇ ವಚನ ಕಮ್ಮಟ, ಬಸವ ಕೇಂದ್ರ ಪದಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಸಮಾವೇಶ, ಜನಜಾಗೃತಿ ಪಾದಯಾತ್ರೆ ಮತ್ತು ಸಸಿ ನೆಡುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಉತ್ಸವದ ಅಂಗವಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದ್ದ ದಾಖಲೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಉತ್ಸವದ ಉದ್ದೇಶ ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರದೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಗೃತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಸರದಂತಹ ಸಮಕಾಲೀನ ವಿಷಯಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.
ಮುಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಉತ್ಸವದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಬಸವಾದಿ ಶರಣರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಆಶಯದಂತೆ ವೈಚಾರಿಕತೆ ಬಿತ್ತುವುದು, ಸಮಾನತೆ ಸಾರುವುದು, ಎಲ್ಲರ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸರ್ವೋದಯದ ಚಿಂತನೆ ಬೆಳೆಸುವುದು ಉತ್ಸವದ ಆಶಯವೆಂದು ಮುರುಘಾ ಶರಣರು ಸ್ವತಃ ವಿವರಿಸಿರುವ ದಾಖಲೆಗಳಿವೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ದಸರಾ ಕಾಲವು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಭ್ರಮದ ಅವಧಿಯಾಗದೆ, ಸಮಾಜದ ಕುರಿತು ಚಿಂತಿಸುವ ಕಾಲವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ವಚನಗಳು ಗ್ರಂಥಗಳ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಉಳಿಯದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕಾಯಕ, ದಾಸೋಹ, ಸಮಾನತೆ, ನುಡಿ–ನಡೆಗಳ ಏಕತೆ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಇಂದಿನ ಬದುಕಿನೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಯಿತು.
ಮಠದಿಂದ ನಗರದ ಬೀದಿಗಳವರೆಗೆ:
ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಶರಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಉತ್ಸವದ ಮತ್ತೊಂದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಅದು ಮಠದ ಆವರಣಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ ನಗರದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬದುಕಿನೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿರುವುದು. ಜಾನಪದ ಕಲಾ ತಂಡಗಳ ಮೆರವಣಿಗೆ, ವಾದ್ಯಮೇಳಗಳು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳು, ಕೃಷಿ ಮೇಳಗಳು ಮತ್ತು ಯುವಜನರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಉತ್ಸವದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿವೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ, ಯುವಜನ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನೂ ಉತ್ಸವದ ಭಾಗವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. 2024ರ ಉತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಜಾನಪದ ಕಲಾತಂಡಗಳು ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಮೆರವಣಿಗೆ ಹಲವು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಉದ್ದದಲ್ಲಿ ಸಾಗಿದ ವರದಿಯೂ ಇದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಮಠದ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಲಯದಿಂದ ಹೊರಬಂದು ನಗರದ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಯುವ ಉತ್ಸವವಾಗಿ ಇದು ಬೆಳೆದಿದೆ.
ಇಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಕೋಟೆಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನೆನಪಿಗೂ ಶರಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂದೇಶಕ್ಕೂ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಬಂಧ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕೋಟೆನಾಡು ತನ್ನ ಪಾಳೆಯಗಾರರ ಇತಿಹಾಸ, ಯುದ್ಧಗಳು, ರಾಜಕೀಯ ಸಂಘರ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಜನಸ್ಮೃತಿಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಕೋಟೆನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಶರಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಉತ್ಸವದ ಮೂಲಕ ಸಮಾನತೆ, ಕಾಯಕ, ದಾಸೋಹ, ವೈಚಾರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯ ಸಂದೇಶ ಜನರ ನಡುವೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ದಸರಾ ರಾಜಪರಂಪರೆಯ ನೆನಪನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸುವ ಉತ್ಸವವಲ್ಲ. ಅದು ಕೋಟೆನಾಡಿನ ಇತಿಹಾಸದ ನಡುವೆ ಶರಣರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂದೇಶಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅರ್ಥ ನೀಡುವ ಉತ್ಸವವಾಗಿದೆ.
ಶರಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಜನೋತ್ಸವ:
ಮೈಸೂರಿನ ದಸರಾ ರಾಜಪರಂಪರೆಯಿಂದ ನಾಡಹಬ್ಬವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ದಸರಾ ಕಾಲದ ಶರಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಉತ್ಸವವು ಮಠದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಸಮಾಜಮುಖಿ ಮತ್ತು ವೈಚಾರಿಕ ಜನೋತ್ಸವವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ಆರಾಧನೆ, ರಾಜದರ್ಬಾರ್ ಮತ್ತು ಜಂಬೂಸವಾರಿ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಕೇತಗಳಾದರೆ, ಚಿತ್ರದುರ್ಗದಲ್ಲಿ ವಚನ, ಶರಣರ ವಿಚಾರ, ಬಸವತತ್ತ್ವ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಗೃತಿ, ಜನಪದ ಕಲೆ, ಕ್ರೀಡೆ, ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಹಭಾಗಿತ್ವಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ. ಈ ಎರಡೂ ದಸರಾಗಳ ಇತಿಹಾಸ ಒಂದೇ ರೀತಿಯದ್ದಲ್ಲ. ಅವುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯೂ ವಿಭಿನ್ನ. ಆದರೆ ಎರಡೂ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ.
ಆದ್ದರಿಂದ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ದಸರೆಯನ್ನು “ಮಿನಿ ದಸರಾ” ಎಂದು ಕರೆಯುವುದು ಜನಪ್ರಿಯವಾದರೂ, ಅದರ ಆಂತರಿಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಿಡಿದಿಡುವ ಹೆಸರು “ಶರಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಉತ್ಸವ”. ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಕೇವಲ ದೊಡ್ಡ ದಸರೆಯ ಸಣ್ಣ ರೂಪವಲ್ಲ. ತನ್ನದೇ ಆದ ಆಶಯ, ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂದೇಶ ಹೊಂದಿರುವ ಉತ್ಸವ. ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯಿಂದ ವೈಚಾರಿಕ ಚಿಂತನೆಗೆ, ಮಠದ ಆವರಣದಿಂದ ಜನರ ಅಂಗಳಕ್ಕೆ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಗೃತಿಗೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಸವದ ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಶರಣರ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಸಾಗಿರುವ ಪರಿವರ್ತನೆಯೇ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಶರಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಉತ್ಸವದ ನಿಜವಾದ ಇತಿಹಾಸ.
ರಾಜರ ದಸರಾ ಜನರ ದಸರಾವಾದಂತೆ, ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ದಸರಾ ಕಾಲದ ಉತ್ಸವ ಶರಣರ ಚಿಂತನೆಯ ಜನೋತ್ಸವವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ಅದರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಅರಮನೆಯ ವೈಭವದಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಅದು ವಚನದ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿದೆ. ಅದರ ಶಕ್ತಿ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಸಮಾನತೆಯ ಸಂದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. ಅದರ ಸೌಂದರ್ಯ ಕೇವಲ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ಅದು ಜನಪದ ಕಲೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ವಿಚಾರ ಮತ್ತು ಜನರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇದೆ. ದಸರಾ ಕಾಲವನ್ನು ಶರಣರ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಚಿಂತನೆಯೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಾಮಾಜಿಕ–ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿರುವುದೇ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಶರಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಉತ್ಸವದ ದೊಡ್ಡ ಸಾಧನೆ.
ಲೇಖನ: ಡಾ. ಜಿ.ವಿ. ಮಂಜುನಾಥ, ಉಪನ್ಯಾಸಕರು, ಕೊಟ್ರೆ ನಂಜಪ್ಪ ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜು, ಹೊಳಲ್ಕೆರೆ, ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ.
