ಆತ್ಮಜಾಗೃತಿಯಿಲ್ಲದ ಬದುಕು ದಿಕ್ಕಿಲ್ಲದ ನೌಕೆ;

ಚಂದ್ರವಳ್ಳಿ ನ್ಯೂಸ್, ಮೈಸೂರು
ಆತ್ಮಜಾಗೃತಿಯಿಲ್ಲದ ಬದುಕು ದಿಕ್ಕಿಲ್ಲದ ನೌಕೆ; ಆತ್ಮಜಾಗೃತಿಯೇ ಅದನ್ನು ಗಮ್ಯದತ್ತ ನಡೆಸುವ ದಿಕ್ಸೂಚಿ...

"ಆತ್ಮಜಾಗೃತಿಯಿಲ್ಲದ ಬದುಕು ಅಸ್ಥಿರತೆ, ಆತ್ಮವಂಚನೆ ಮತ್ತು ದಿಕ್ಕಿಲ್ಲದ ಚಲನೆಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ಆತ್ಮಜಾಗೃತಿಯೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಒಳಗಿನ ಅರಿವಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದು ಜೀವನವನ್ನು ಗಮ್ಯಸಾಧಕ, ಸಮತೋಲನಯುತ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿಸುತ್ತದೆ."

ಅಜ್ಞಾನದ ಅಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನೌಕೆ
ಅರಿವಿನ ದೀಪವಿಲ್ಲದ ನವ್ಯತೆ
ಆತ್ಮಜಾಗೃತಿಯ ಬೆಳಕು ತೋರಿ
ಬಾಳಿಗೆ ತರುತ್ತದೆ ನಿಜದ ಗುರಿ.

"ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಅರಿಯದವನು ದಿಕ್ಕಿಲ್ಲದ ನೌಕೆ, ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಅರಿತವನೇ ಜೀವನದ ನಿಜವಾದ ನಾವಿಕ." ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮಾನವ ಜೀವನವು ಒಂದು ನಿರಂತರ ಪ್ರವಾಹ. ಅದು ಕ್ಷಣಕ್ಷಣಕ್ಕೂ ಬದಲಾಗುವ ಅನುಭವಗಳ ಸರಮಾಲೆ. ಈ ಜೀವನವನ್ನು ಸಾಗರದಂತೆ ನೋಡಿದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ನೌಕೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಆ ವಿಶಾಲ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಆದರೆ ಈ ನೌಕೆ ಯಾವ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಏಕೆಂದರೆ ದಿಕ್ಕಿಲ್ಲದ ನೌಕೆ ಎಷ್ಟು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಅದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅಲೆಗಳ ಹೊಡೆತಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿ ಅಲೆಮಾರಿ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೇ ತಾತ್ವಿಕ ಸತ್ಯವನ್ನು ಈ ವಾಕ್ಯ ಬಹಳ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ, ಆತ್ಮಜಾಗೃತಿಯಿಲ್ಲದ ಬದುಕು ದಿಕ್ಕಿಲ್ಲದ ನೌಕೆಯಂತೆ,ಆತ್ಮಜಾಗೃತಿಯೇ ಅದನ್ನು ಗಮ್ಯದತ್ತ ನಡೆಸುವ ದಿಕ್ಸೂಚಿ.

ಈ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮೊದಲಿಗೆ ಆತ್ಮಜಾಗೃತಿ ಎಂಬ ಪದದ ಆಳವನ್ನು ಅರಿಯಬೇಕು. ಆತ್ಮಜಾಗೃತಿ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅದು ತನ್ನ ಆಲೋಚನೆಗಳ ಮೂಲವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು, ತನ್ನ ಭಾವನೆಗಳ ಹರಿವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ತನ್ನ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ವಿಮರ್ಶಿಸುವುದು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು. ಇದು ಮಾನವನ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ನಿರಂತರ ಸಂವಾದ. ಈ ಸಂವಾದ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ವ್ಯಕ್ತಿ ಹೊರಗೆ ಚಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಒಳಗೆ ಸ್ಥಬ್ಧನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

ಇಂದಿನ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ವಿರೋಧಾಭಾಸವೆಂದರೆ ಮಾಹಿತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ ಆದರೆ ಅರಿವು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಮನುಷ್ಯನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಬಂದಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ವೇಗದ ನಡುವೆ ಆತ್ಮಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ಸಮಯ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮನುಷ್ಯನು ಹೊರಗಿನ ಜಗತ್ತನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಆದರೆ ತನ್ನ ಒಳಜಗತ್ತನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿಫಲನಾಗುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.

ಆತ್ಮಜಾಗೃತಿಯಿಲ್ಲದ ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನ ಜೀವನವನ್ನು ಹೊರಗಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಸಮಾಜದ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ. ಜನರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ತನ್ನ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ನಿಜವಾದ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸದೆ ಇತರರ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಬದುಕುತ್ತಾನೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಬದುಕು ಹೊರಗೆ ಯಶಸ್ವಿಯಂತೆ ಕಾಣಬಹುದು ಆದರೆ ಒಳಗೆ ಅದು ಶೂನ್ಯತೆಯಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ.

ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಸದಾ ಅಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಸಂತೋಷ, ಮತ್ತೊಂದು ಕ್ಷಣ ಕೋಪ, ಮತ್ತೊಂದು ಕ್ಷಣ ನಿರಾಶೆ. ಈ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಅಲೆಗಳು ಅವನ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸುತ್ತವೆ. ಅವನು ಕ್ಷಣಿಕ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಶಾಶ್ವತ ಸತ್ಯಗಳೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅವನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ಅಸಮತೋಲನ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಆತ್ಮಜಾಗೃತಿಯಿಲ್ಲದ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಅಹಂಕಾರ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನು ತನ್ನ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಸದಾ ಸರಿಯೆಂದು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ದೌರ್ಬಲ್ಯಗಳನ್ನು ಗುಣಗಳಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಅಹಂಕಾರ ಅವನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಮೊದಲ ಶರತ್ತು ತನ್ನ ಅಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದು.

ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಆತ್ಮಜಾಗೃತಿಯು ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಅದು ಅವನಿಗೆ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ನೋಡುವ ಕನ್ನಡಿಯಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ಅವನು ತನ್ನ ನಿಜಸ್ವರೂಪವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ದೌರ್ಬಲ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಸ್ವೀಕಾರವೇ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಮೊದಲ ಹಂತ.

ಆತ್ಮಜಾಗೃತಿಯು ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ಅರಿವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅವನು ತನ್ನ ಜೀವನದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳಿಗೆ ಇತರರನ್ನು ದೋಷಾರೋಪಣೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ತನ್ನ ನಿರ್ಧಾರಗಳ ಹೊಣೆ ಹೊರುತ್ತಾನೆ. ಈ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಅವನನ್ನು ಪ್ರಬುದ್ಧನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರಬುದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದರೆ ತನ್ನ ಜೀವನದ ನೌಕೆಯನ್ನು ಸ್ವತಃ ನಡಿಸುವ ನಾವಿಕ.

ಸಾಮಾಜಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದರೆ ಆತ್ಮಜಾಗೃತಿಯ ಕೊರತೆ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತದೆ. ಅಸಹಿಷ್ಣುತೆ, ದ್ವೇಷ, ಸಂಘರ್ಷ, ಅಪನಂಬಿಕೆ ಇವೆಲ್ಲವೂ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಒಳಜಗತ್ತಿನ ಅಸಮತೋಲನದಿಂದಲೇ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ ಇತರರನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ವಿಭಜನೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.

ಆತ್ಮಜಾಗೃತಿಯಿಲ್ಲದ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ. ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನೀಡುವುದು ಮಾತ್ರ ಶಿಕ್ಷಣದ ಉದ್ದೇಶವಲ್ಲ. ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಳಸಬೇಕು ಎಂಬ ಅರಿವು ನೀಡುವುದೂ ಮುಖ್ಯ. ಆದರೆ ಇಂದು ಶಿಕ್ಷಣವು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಸಾಧನೆಗಳತ್ತ ಹೆಚ್ಚು ಒಲವು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮನುಷ್ಯನು ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿದವನಾಗಿದ್ದರೂ ಕಡಿಮೆ ಅರಿವಿನವನಾಗುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.

ಆತ್ಮಜಾಗೃತಿಯುಳ್ಳ ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನ ಜೀವನವನ್ನು ಯಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ನಡೆಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕ್ಷಣವನ್ನೂ ಅರಿವಿನಿಂದ ಬದುಕುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಮಾತನಾಡುವ ಮೊದಲು ಯೋಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವ ಮೊದಲು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ತನ್ನ ಒಳಮನಸ್ಸನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೇ ಅವನ ಜೀವನವನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಆತ್ಮಜಾಗೃತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಆಂತರಿಕ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಹೊರಗಿನ ಜಗತ್ತು ಎಷ್ಟು ಅಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದರೂ ಅವನ ಒಳಜಗತ್ತು ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಸಮತೋಲನವೇ ನಿಜವಾದ ಶಕ್ತಿ. ಏಕೆಂದರೆ ಹೊರಗಿನ ಯಶಸ್ಸು ಬದಲಾಗಬಹುದು ಆದರೆ ಒಳಗಿನ ಶಾಂತಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ನೋಡಿದರೆ ಆತ್ಮಜಾಗೃತಿಯಿಲ್ಲದ ಬದುಕು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಆತ್ಮವಂಚನೆ. ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಮೋಸಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ತನ್ನ ಜೀವನದ ನಿಜವಾದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಆತ್ಮವಂಚನೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಅವನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ. ಅವನು ಹೊರಗೆ ದೊಡ್ಡವನಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು ಆದರೆ ಒಳಗೆ ಖಾಲಿಯಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

ಆತ್ಮಜಾಗೃತಿಯು ಈ ಆತ್ಮವಂಚನೆಯನ್ನು ಮುರಿಯುತ್ತದೆ. ಅದು ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಸತ್ಯವನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸತ್ಯವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಠಿಣವಾಗಿರಬಹುದು ಆದರೆ ಅದು ಮಾತ್ರ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ದಾರಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಸತ್ಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ ಮನೋಭಾವವೇ ಆತ್ಮವಿಕಾಸದ ಮೂಲ. ಆತ್ಮಜಾಗೃತಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ ತಕ್ಷಣ ಸಂಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ನಿರಂತರ ಅಭ್ಯಾಸ. ದಿನನಿತ್ಯದ ಆತ್ಮಪರಿಶೀಲನೆ, ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ವಿನಯ, ಮತ್ತು ತನ್ನ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಇವುಗಳು ಆತ್ಮಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತವೆ. ಇದು ಒಂದು ಪ್ರಯಾಣ, ಒಂದು ಕ್ಷಣದ ಸಾಧನೆ ಅಲ್ಲ.

ಜೀವನದ ಅಂತಿಮ ಗುರಿ ಕೇವಲ ಯಶಸ್ಸಲ್ಲ, ಅದು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣತೆ. ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಆತ್ಮಜಾಗೃತಿ ಅಗತ್ಯ. ಅದು ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ತನ್ನ ನಿಜಸ್ವರೂಪದತ್ತ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ. ಅವನಿಗೆ ತನ್ನ ಜೀವನದ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆತ್ಮಜಾಗೃತಿಯಿಲ್ಲದ ಬದುಕು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ದಿಕ್ಕಿಲ್ಲದ ನೌಕೆ. ಅದು ಎಷ್ಟು ದೂರ ಸಾಗಿದರೂ ಗಮ್ಯವಿಲ್ಲದ ಪ್ರಯಾಣ. ಆತ್ಮಜಾಗೃತಿಯೇ ಆ ನೌಕೆಯನ್ನು ಸರಿಯಾದ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ತಿರುಗಿಸುವ ದಿಕ್ಸೂಚಿ. ಅದು ಇಲ್ಲದೆ ಜೀವನ ಕೇವಲ ಚಲನೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಅದರೊಂದಿಗೆ ಜೀವನ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಯಾನವಾಗುತ್ತದೆ.
ಲೇಖನ: ಕಾಶಿಗೌ, ಲೇಖಕರು ಹಾಗೂ ಸಾಹಿತಿ, ನಿವೃತ್ತ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು, ಮೈಸೂರು.